نشان بانک سؤال کنکوربانک سؤال کنکور
فیزیک یازدهم · راهنمای آموزشی · انتشار 2026-09-04

قرارداد علامت در آینه و عدسی؛ فاصله‌ها را در فرمول چگونه درست جای‌گذاری ‍کن

بسیاری از خطاهای مسائل آینه و عدسی از خود فرمول نیست؛ از این است که دانش‌آموز فاصلهٔ جسم، تصویر و کانون را بدون تعیین جهت مثبت وارد می‌کند. این راهنما یک روش ثابت برای تعیین علامت و کنترل معقول‌بودن پاسخ می‌دهد.

قرارداد علامت در مسائل آینه و عدسی؛ از کجا شروع کنیم؟

قبل از حل، داده‌های سؤال و چیزی را که باید پیدا شود جدا کنید. سپس رابطه یا تعریف اصلی مبحث را بنویسید. این ترتیب ساده باعث می‌شود محاسبات فرعی جای ایده اصلی را نگیرند و مسیر پاسخ قابل کنترل بماند.

روش گام‌به‌گام

  1. صورت سؤال را یک‌بار بدون محاسبه بخوانید و کلمات کلیدی را مشخص کنید.
  2. رابطه، تعریف یا الگوی اصلی را پیش از جایگذاری اعداد بنویسید.
  3. محاسبات را مرحله‌به‌مرحله انجام دهید و علامت‌ها یا واحدها را کنترل کنید.
  4. پاسخ نهایی را با شرایط سؤال بسنجید و در صورت امکان جایگذاری یا تخمین بزنید.
مثال و نکته کاربردی

برای یک عدسی همگرا، ابتدا جهت انتشار نور را مثبت بگیر، سپس جای جسم و کانون را نسبت به مرکز عدسی مشخص کن و علامت فاصله‌ها را از همان محور بخوان. بعد از جای‌گذاری در رابطهٔ عدسی، علامت فاصلهٔ تصویر را با نوع تصویر به‌دست‌آمده مقایسه کن؛ تصویر حقیقی باید در سمت مقابل جسم و تصویر مجازی در سمت جسم قرار بگیرد.

چطور این مبحث را مرور کنیم؟

یک سؤال را بدون دیدن پاسخ حل کنید، علت هر توقف را یادداشت کنید و همان سؤال را دو روز بعد دوباره پاسخ دهید. اگر بار دوم مسیر حل روشن بود، یک سؤال مشابه انتخاب کنید؛ در غیر این صورت ابتدا همان نکته پایه را مرور کنید.

خطای رایج

فاصلهٔ کانونی را همیشه مثبت نوشتن، یا علامت فاصلهٔ تصویر را فقط بر اساس عبارت «بزرگ‌نمایی» حدس‌زدن. علامت باید از قرارداد محور و جای واقعی نقطه‌ها تعیین شود، نه از حفظ‌کردن یک جدول جداگانه.

جمع‌بندی

هدف از تمرین فقط رسیدن به جواب نیست؛ مسیر حل باید کوتاه، قابل توضیح و قابل کنترل باشد. ثبت یک نکته کوتاه پس از هر سؤال، مرورهای بعدی را هدفمند می‌کند و احتمال تکرار خطا را کاهش می‌دهد.

مطالعه مطلب آموزشی مرتبط ←