نشان بانک سؤال کنکوربانک سؤال کنکور
فیزیک دوازدهم · راهنمای آموزشی · انتشار 2026-09-02

نمودار مکان–زمان را چطور به سرعت متوسط تبدیل کنیم؟

وقتی سؤال فیزیک به‌جای فرمول، نمودار مکان–زمان می‌دهد، بسیاری از دانش‌آموزان شیب یک نقطه را با سرعت متوسط کل بازه اشتباه می‌گیرند. برای پاسخ درست، مکان ابتدا و انتهای بازه را از نمودار بخوانید، اختلاف مکان را حساب کنید و آن را بر مدت زمان همان بازه تقسیم کنید؛ شیب خط واصل این دو نقطه، سرعت متوسط را نشان می‌دهد.

تبدیل نمودار مکان زمان به سرعت متوسط؛ از کجا شروع کنیم؟

قبل از حل، داده‌های سؤال و چیزی را که باید پیدا شود جدا کنید. سپس رابطه یا تعریف اصلی مبحث را بنویسید. این ترتیب ساده باعث می‌شود محاسبات فرعی جای ایده اصلی را نگیرند و مسیر پاسخ قابل کنترل بماند.

روش گام‌به‌گام

  1. صورت سؤال را یک‌بار بدون محاسبه بخوانید و کلمات کلیدی را مشخص کنید.
  2. رابطه، تعریف یا الگوی اصلی را پیش از جایگذاری اعداد بنویسید.
  3. محاسبات را مرحله‌به‌مرحله انجام دهید و علامت‌ها یا واحدها را کنترل کنید.
  4. پاسخ نهایی را با شرایط سؤال بسنجید و در صورت امکان جایگذاری یا تخمین بزنید.
مثال و نکته کاربردی

در نموداری، مکان جسم در زمان ۲ ثانیه برابر ۳ متر و در زمان ۸ ثانیه برابر ۱۵ متر است. سرعت متوسط در این بازه از رابطهٔ (۱۵−۳)÷(۸−۲) به دست می‌آید؛ بنابراین مقدار آن ۲ متر بر ثانیه است. برای این محاسبه به شکل خمیده یا شیب لحظه‌ای نمودار در میان بازه نیاز نداریم.

چطور این مبحث را مرور کنیم؟

یک سؤال را بدون دیدن پاسخ حل کنید، علت هر توقف را یادداشت کنید و همان سؤال را دو روز بعد دوباره پاسخ دهید. اگر بار دوم مسیر حل روشن بود، یک سؤال مشابه انتخاب کنید؛ در غیر این صورت ابتدا همان نکته پایه را مرور کنید.

خطای رایج

اگر نمودار مکان–زمان خمیده باشد، شیب یک نقطه فقط سرعت لحظه‌ای همان نقطه است، نه سرعت متوسط کل بازه. همچنین اختلاف زمان را از محور افقی بخوانید، نه از مقدار مکان؛ جابه‌جایی و زمان باید دقیقاً به همان دو سر بازه مربوط باشند.

جمع‌بندی

هدف از تمرین فقط رسیدن به جواب نیست؛ مسیر حل باید کوتاه، قابل توضیح و قابل کنترل باشد. ثبت یک نکته کوتاه پس از هر سؤال، مرورهای بعدی را هدفمند می‌کند و احتمال تکرار خطا را کاهش می‌دهد.

مطالعه مطلب آموزشی مرتبط ←