نشان بانک سؤال کنکوربانک سؤال کنکور
ریاضی دهم و یازدهم · راهنمای آموزشی · انتشار 2026-09-03

چیدمان بدون همسایگی؛ روش شمارش وقتی دو نفر نباید کنار هم باشند

وقتی در مسئلهٔ چیدمان، دو نفر یا دو شیء نباید کنار هم قرار بگیرند، شمردن مستقیم حالت‌ها دشوار می‌شود؛ روش متمم کمک می‌کند ابتدا همهٔ چیدمان‌ها و سپس حالت‌های کنارهم‌بودن را کم کنیم.

شمارش چیدمان بدون همسایگی؛ از کجا شروع کنیم؟

قبل از حل، داده‌های سؤال و چیزی را که باید پیدا شود جدا کنید. سپس رابطه یا تعریف اصلی مبحث را بنویسید. این ترتیب ساده باعث می‌شود محاسبات فرعی جای ایده اصلی را نگیرند و مسیر پاسخ قابل کنترل بماند.

روش گام‌به‌گام

  1. صورت سؤال را یک‌بار بدون محاسبه بخوانید و کلمات کلیدی را مشخص کنید.
  2. رابطه، تعریف یا الگوی اصلی را پیش از جایگذاری اعداد بنویسید.
  3. محاسبات را مرحله‌به‌مرحله انجام دهید و علامت‌ها یا واحدها را کنترل کنید.
  4. پاسخ نهایی را با شرایط سؤال بسنجید و در صورت امکان جایگذاری یا تخمین بزنید.
مثال و نکته کاربردی

برای نشاندن ۵ دانش‌آموز متفاوت در یک ردیف، تعداد حالت‌هایی که علی و رضا کنار هم نباشند برابر است با ۵!−۲×۴!؛ در حالت دوم، این دو نفر را یک بلوک در نظر می‌گیریم و ترتیب داخلی بلوک را نیز حساب می‌کنیم.

چطور این مبحث را مرور کنیم؟

یک سؤال را بدون دیدن پاسخ حل کنید، علت هر توقف را یادداشت کنید و همان سؤال را دو روز بعد دوباره پاسخ دهید. اگر بار دوم مسیر حل روشن بود، یک سؤال مشابه انتخاب کنید؛ در غیر این صورت ابتدا همان نکته پایه را مرور کنید.

خطای رایج

در شمارش حالت‌های کنارهم‌بودن، فقط ۴! را نوشتن کافی نیست؛ بلوک می‌تواند با دو ترتیب داخلی قرار بگیرد، بنابراین ضریب ۲ نباید حذف شود.

جمع‌بندی

هدف از تمرین فقط رسیدن به جواب نیست؛ مسیر حل باید کوتاه، قابل توضیح و قابل کنترل باشد. ثبت یک نکته کوتاه پس از هر سؤال، مرورهای بعدی را هدفمند می‌کند و احتمال تکرار خطا را کاهش می‌دهد.

مطالعه مطلب آموزشی مرتبط ←