نشان بانک سؤال کنکوربانک سؤال کنکور
مثلثات · راهنمای آموزشی · انتشار 2026-10-18

حل سؤال روابط مکمل و متمم؛ تشخیص نسبت مثلثاتی درست

حل سؤال روابط مکمل و متمم با تبدیل دقیق زاویه‌ها به ۹۰ درجه انجام می‌شود؛ کافی است مشخص کنید زاویه داده‌شده مکمل کدام زاویه است و سپس سینوس و کسینوس، یا تانژانت و کتانژانت را جابه‌جا کنید.

حل سؤال روابط مکمل و متمم؛ از کجا شروع کنیم؟

در زاویه‌های مکمل، مجموع دو زاویه ۹۰ درجه است و روابط اصلی چنین‌اند: سینوس هر زاویه با کسینوس مکمل آن برابر است، کسینوس با سینوس مکمل جابه‌جا می‌شود و تانژانت با کتانژانت مکمل برابر است. در سؤال‌های متمم، ابتدا باید تشخیص دهید زاویه‌ها مجموعاً ۱۸۰ درجه‌اند؛ در این حالت سینوس دو زاویه برابر، اما علامت کسینوس و تانژانت با توجه به ربع و زاویه‌های داده‌شده بررسی می‌شود. دام اصلی، یکی‌گرفتن «مکمل» با «متمم» و جابه‌جایی نادرست نسبت‌هاست.

روش گام‌به‌گام

  1. هر زاویه را از نظر نوع رابطه بررسی کنید: اگر مجموع دو زاویه ۹۰ درجه است، رابطه مکمل و اگر مجموع آن‌ها ۱۸۰ درجه است، رابطه متمم مطرح است.
  2. برای زاویه مکمل θ، عبارت‌های sin(۹۰°−θ) و cos(۹۰°−θ) را به‌ترتیب به cosθ و sinθ تبدیل کنید.
  3. در رابطه مکمل، tan(۹۰°−θ) را cotθ و cot(۹۰°−θ) را tanθ بنویسید؛ این جابه‌جایی فقط بین تانژانت و کتانژانت انجام می‌شود.
  4. در زاویه‌های متمم، ابتدا ربع زاویه را تعیین کنید؛ سپس برابری یا تغییر علامت سینوس، کسینوس و تانژانت را کنترل کنید.
  5. پیش از محاسبه عددی، همه زاویه‌ها را به یک نمایش تبدیل کنید؛ مثلاً ۵۰ درجه را به صورت ۹۰−۴۰ یا ۱۸۰−۱۳۰ بنویسید تا نوع رابطه آشکار شود.
  6. پس از ساده‌سازی، علامت و مقدار تقریبی پاسخ را با ربع زاویه مقایسه کنید؛ این کنترل، خطای جابه‌جایی متمم و مکمل را سریع آشکار می‌کند.
مثال و نکته کاربردی

مقدار E=sin40°/cos50° + tan35°/cot55° را بیابید. چون ۵۰=۹۰−۴۰، داریم cos50°=sin40° و کسر اول برابر ۱ می‌شود. همچنین ۵۵=۹۰−۳۵، پس cot55°=tan35° و کسر دوم نیز ۱ است. بنابراین E=۱+۱=۲.

چطور این مبحث را مرور کنیم؟

برای کنترل پاسخ، بررسی کنید هر دو جفت زاویه واقعاً مجموع ۹۰ درجه داشته باشند، در کسر اول سینوس و کسینوس و در کسر دوم تانژانت و کتانژانت درست جابه‌جا شده باشند و هیچ تغییر علامتی بدون توجه به نوع زاویه اعمال نشده باشد.

خطای رایج

اشتباه رایج این است که چون دو زاویه مجموع ۱۸۰ درجه دارند، سینوس و کسینوس هر دو را برابر فرض کنیم؛ در زاویه‌های متمم فقط برابری سینوس‌ها مستقیم است و علامت کسینوس یا تانژانت باید از ربع زاویه تعیین شود.

جمع‌بندی

برای حل سؤال روابط مکمل و متمم، ابتدا مجموع زاویه‌ها را مشخص کنید و سپس نسبت متناظر را جایگزین کنید. در مکمل‌ها سینوس و کسینوس، و تانژانت و کتانژانت جابه‌جا می‌شوند؛ در متمم‌ها، ربع و علامت تعیین‌کننده پاسخ نهایی است.

مطالعه مطلب آموزشی مرتبط ←