نشان بانک سؤال کنکوربانک سؤال کنکور
ریاضی دوازدهم · راهنمای آموزشی · انتشار 2026-08-30

روش کنترل پاسخ معادله درجه سه

پس از به‌دست‌آوردن ریشه‌ها، یک کنترل کوتاه می‌تواند خطاهای علامت و محاسبه را پیش از ثبت پاسخ نهایی آشکار کند.

کنترل پاسخ معادله درجه سه؛ از کجا شروع کنیم؟

کنترل پاسخ در معادله درجه سه یعنی بررسی مستقل هر ریشه در معادله اصلی، نه فقط در شکل تجزیه‌شده یا عبارت حاصل از انتقال جمله‌ها. اگر معادله به صورت ax^3+bx^2+cx+d=0 باشد، با قرار دادن هر ریشه، مقدار سمت چپ باید دقیقاً صفر شود. این بررسی هم‌زمان خطاهای علامت، اشتباه در محاسبه توان‌ها و خطاهای ناشی از تجزیه یا انتقال جمله‌ها را آشکار می‌کند.

روش گام‌به‌گام

  1. معادله اصلی را به شکل یک عبارت برابر صفر بنویسید و ضرایب آن را بدون تغییر از صورت سؤال منتقل کنید.
  2. هر ریشه به‌دست‌آمده را جداگانه نام‌گذاری کنید و مقدار آن را در عبارت اصلی، شامل جمله‌های درجه سوم، دوم و اول، جای‌گذاری کنید.
  3. توان‌های ریشه را پیش از انجام ضرب محاسبه کنید؛ به‌ویژه برای ریشه‌های منفی، پرانتزگذاری را حفظ کنید تا علامت توان‌های فرد و زوج اشتباه نشود.
  4. جمله‌های عددی حاصل را با ترتیب ثابت جمع کنید و بررسی کنید که مقدار نهایی عبارت دقیقاً صفر باشد.
  5. اگر یکی از ریشه‌ها صفر نداد، ابتدا علامت همان ریشه و توان‌ها را کنترل کنید، سپس به مرحله تجزیه یا انتقال جمله‌ها برگردید؛ صفر شدن دو ریشه، ریشه سوم را تأیید نمی‌کند.
  6. پس از تأیید هر سه ریشه در معادله اصلی، پاسخ را با مجموعه ریشه‌ها و در صورت نیاز با شکل تجزیه‌شده معادله ثبت کنید.
مثال و نکته کاربردی

برای هر ریشه کافی است آن را در معادله اصلی جایگذاری کنیم. اگر هر سه مقدار، دو طرف معادله را برابر کنند، پاسخ از نظر عددی تأیید می‌شود.

چطور این مبحث را مرور کنیم؟

برای ارزیابی پاسخ، سه نقطه را بررسی کنید: آیا هر ریشه در معادله اصلی جای‌گذاری شده است؟ آیا توان سوم و دوم، به‌خصوص برای ریشه منفی، درست محاسبه شده‌اند؟ آیا مقدار نهایی هر جای‌گذاری دقیقاً صفر است؟ اگر پاسخ یکی از این پرسش‌ها منفی باشد، مجموعه ریشه‌ها هنوز قابل ثبت نیست.

خطای رایج

کنترل کردن ریشه‌ها فقط در عبارت تجزیه‌شده کافی نیست؛ اگر مرحله انتقال جمله‌ها اشتباه باشد، باید معادله اصلی نیز بررسی شود.

جمع‌بندی

پاسخ معادله درجه سه زمانی کنترل‌شده است که هر ریشه به‌صورت مستقل در معادله اصلی جای‌گذاری شود و مقدار عبارت برای هر سه ریشه دقیقاً صفر به دست آید. این روش کوتاه، خطاهای علامت، توان و محاسبه را پیش از ثبت نهایی مشخص می‌کند.

مطالعه مطلب آموزشی مرتبط ←