نشان بانک سؤال کنکوربانک سؤال کنکور
فیزیک دوازدهم · راهنمای آموزشی · انتشار 2026-09-02

سرعت لحظه‌ای را از شیب نمودار مکان–زمان چگونه بخوانیم؟

وقتی نمودار مکان–زمان خمیده است، سرعت لحظه‌ای از شیب خط مماس در همان لحظه به دست می‌آید؛ بنابراین نباید شیب کل بازه را به‌جای سرعت جسم در یک زمان مشخص قرار داد.

سرعت لحظه‌ای از نمودار مکان زمان؛ از کجا شروع کنیم؟

قبل از حل، داده‌های سؤال و چیزی را که باید پیدا شود جدا کنید. سپس رابطه یا تعریف اصلی مبحث را بنویسید. این ترتیب ساده باعث می‌شود محاسبات فرعی جای ایده اصلی را نگیرند و مسیر پاسخ قابل کنترل بماند.

روش گام‌به‌گام

  1. صورت سؤال را یک‌بار بدون محاسبه بخوانید و کلمات کلیدی را مشخص کنید.
  2. رابطه، تعریف یا الگوی اصلی را پیش از جایگذاری اعداد بنویسید.
  3. محاسبات را مرحله‌به‌مرحله انجام دهید و علامت‌ها یا واحدها را کنترل کنید.
  4. پاسخ نهایی را با شرایط سؤال بسنجید و در صورت امکان جایگذاری یا تخمین بزنید.
مثال و نکته کاربردی

اگر در زمان ۴ ثانیه خط مماس بر نمودار مکان–زمان از دو نقطهٔ کمکیِ (۳،۵) و (۵،۹) بگذرد، سرعت لحظه‌ای در آن لحظه برابر شیب مماس، یعنی (۹−۵)÷(۵−۳)=۲ متر بر ثانیه است.

چطور این مبحث را مرور کنیم؟

یک سؤال را بدون دیدن پاسخ حل کنید، علت هر توقف را یادداشت کنید و همان سؤال را دو روز بعد دوباره پاسخ دهید. اگر بار دوم مسیر حل روشن بود، یک سؤال مشابه انتخاب کنید؛ در غیر این صورت ابتدا همان نکته پایه را مرور کنید.

خطای رایج

شیب خط واصل دو نقطهٔ ابتدا و انتهای بازه، سرعت متوسط است؛ برای سرعت لحظه‌ای باید شیب خط مماس در زمان خواسته‌شده را حساب کنید. همچنین واحد شیب نمودار مکان–زمان باید متر بر ثانیه باشد.

جمع‌بندی

هدف از تمرین فقط رسیدن به جواب نیست؛ مسیر حل باید کوتاه، قابل توضیح و قابل کنترل باشد. ثبت یک نکته کوتاه پس از هر سؤال، مرورهای بعدی را هدفمند می‌کند و احتمال تکرار خطا را کاهش می‌دهد.

مطالعه مطلب آموزشی مرتبط ←